Gemeenten staan voor steeds grotere maatschappelijke opgaven. Van woningbouw en energietransitie tot digitalisering, informatieveiligheid en jeugdzorg: de verwachtingen zijn hoog en de taken worden complexer. Tegelijkertijd staat de bedrijfsvoering die deze uitvoering mogelijk maakt onder druk. Dat blijkt uit de nieuwe publicatie Stand van de Bedrijfsvoering Gemeenten 2016-2024 van Venster voor Bedrijfsvoering.  

De publicatie werd op 10 september, tijdens de Dag van de Duiding Gemeenten, overhandigd aan Astrid van de Klift, voorzitter van de Vereniging van Gemeentesecretarissen (VGS) en gemeentesecretaris van Nijmegen, en Andries Kok, directeur Lokaal Bestuur en Informatiesamenleving van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG).

Groei van de organisatie, minder groei van de ondersteuning 

De publicatie geeft een beeld van de ontwikkeling van de gemeentelijke bedrijfsvoering in de periode 2016 tot en met 2024 en is gebaseerd op benchmarkgegevens en jaarrekeningcijfers van deelnemende gemeenten van Venster voor Bedrijfsvoering. Uit de analyse blijkt dat gemeenten de afgelopen jaren steeds meer middelen hebben ingezet voor de uitvoering van hun maatschappelijke opgaven. De apparaatskosten, formatie en personele inzet zijn toegenomen. Tegelijkertijd groeit de bedrijfsvoering niet mee en is de relatieve omvang van ondersteunende functies zoals HR, financiën, communicatie, juridische zaken en ICT  afgenomen. 

Ook de ICT-uitgaven zijn als aandeel van de totale organisatiekosten al jarenlang vrijwel gelijk gebleven, terwijl de eisen op het gebied van digitalisering, datagedreven werken, cyberveiligheid en AI toenemen. Volgens het rapport brengt dat risico’s met zich mee voor de uitvoeringskracht, dienstverlening en informatieveiligheid van gemeenten.  

Oproep tot investeren 

De centrale boodschap van de publicatie is dat bedrijfsvoering niet moet worden gezien als een kostenpost, maar als een essentiële voorwaarde voor een goed functionerende gemeentelijke organisatie. Gemeenten geven aan dat de basisprocessen over het algemeen op orde zijn, maar dat er weinig ruimte overblijft voor strategische ontwikkeling, innovatie en kwaliteitsverbetering.  

Bart Drewes (voorzitter stuurgroep Venster voor Bedrijfsvoering en gemeentesecretaris gemeente Rheden): “Als gemeenten onvoldoende investeren in hun bedrijfsvoering, komt de uitvoeringskracht onder druk te staan. Dat raakt uiteindelijk de dienstverlening aan inwoners en bedrijven. Daarom is het belangrijk om de omvang en kwaliteit van de bedrijfsvoering inzichtelijk te maken en met elkaar te vergelijken.” 

Om de uitvoeringskracht van gemeenten ook in de toekomst te waarborgen, wordt in het rapport gepleit voor gerichte investeringen in ICT, bedrijfsvoering, strategisch personeelsbeleid en nieuwe manieren van werken. Alleen door structureel aandacht te besteden aan capaciteit, kwaliteit en vernieuwing kunnen gemeenten hun dienstverlening aan inwoners en bedrijven op het gewenste niveau houden.  

Lees de publicatie Stand van de Bedrijfsvoering Gemeenten 2016-2024.  

Over Venster voor Bedrijfsvoering 

Venster voor Bedrijfsvoering ondersteunt gemeenten bij het verbeteren van hun bedrijfsvoering door middel van benchmarkonderzoek, dashboards, kennisdeling en netwerkbijeenkomsten. Het programma biedt gemeenten inzicht in de prestaties en ontwikkeling van hun bedrijfsvoering op onderwerpen als financiën, personeel, ICT, huisvesting, communicatie en organisatieontwikkeling. Met deze inzichten kunnen gemeenten leren van elkaar, ontwikkelingen duiden en onderbouwde keuzes maken voor een toekomstbestendige organisatie.